.

.

ข้อสอบวิทยาศาสตร์ สสวท. ป.6 ปี 2560 ข้อที่ 36.


ข้อที่ 36.


คืนวันลอยกระทงของประเทศไทย เวลา 19.00 น. นักเรียนคนหนึ่งสังเกตเห็นดวงจันทร์อยู่ใกล้กับดาวพฤหัสบดี วัดมุมเงยของดวงจันทร์ โดยกางนี้วมือได้ดังรูป

                

(เป็นไงครับ ฝีมือวาดรูปของผม พอดูออกนะครับ)


และสังเกตดวงจันทร์อีกครั้ง เวลา 05.00 น. ผลที่ได้จากการสังเกตทั้ง 2 ครั้ง สิ่งใดปรากฏเหมือนเดิม

ก. ด้านที่ดวงจันทร์หันเข้าหาโลก

ข. มุมทิศของดวงจันทร์

ค. มุมเงยของดวงจันทร์

ง. ระยะห่างระหว่างดาวพฤหัสบดีกับดวงจันทร์


ข้อใดถูกต้อง

1. ก และ ข

2. ก และ ค

3. ข และ ง

4. ค และ ง


ข้อสอบข้อนี้นั้น หากเราได้ติดตามข่าวสารทางวิทยาศาสตร์ และดาราศาสตร์อยู่อย่างสม่ำเสมอทั้งจากหน้าหนังสือพิมพ์ หรือทีวี หรือข่าวในโลกออนไลน์ เราจะต้องได้ยินเรื่องเกี่ยวกับข่าว "ดาวเคียงเดือน" เมื่อประมาณเดือนมีนาคม 2560 ที่ผ่านมา ซึ่งเนื้อความในข่าวระบุว่าดาวพฤหัสบดีจะปรากฏคู่กับดวงจันทร์โดยสามารถมองเห็นด้วยตาเปล่า พร้อมกับลงรูปภาพจำลองให้ดูด้วยดังนี้เลยครับ...


(ภาพจาก : สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ (สดร.))


 จากภาพ จะเห็นได้ว่าระยะห่างระหว่างดาวพฤหัสบดีกับดวงจันทร์ในตอนค่ำเมื่อเทียบกับตอนใกล้เช้านั้น มีระยะห่างที่ไม่เท่าเดิม ซึ่งด้วยความรู้รอบตัวนี้ เราก็สามารถตอบได้แล้วว่า ข้อความในข้อ ง. นั้น เป็นคำพูดที่ผิดครับ

ส่วนหากจะใช้ความรู้ด้านการคิดวิเคราะห์ โดยไม่ใช้ความรู้รอบตัวจะได้หรือไม่ เดี๋ยวผมจะอธิบายให้ฟังนะครับ

แต่ที่อยากเล่าสู่กันฟังในตอนนี้ก็คือ ข่าวสารความรู้รอบตัวต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นข่าวชาวบ้าน ดารา วิทยาการ การบ้าน การเมือง ก็ล้วนแล้วแต่มีประโยชน์ครับ ดังนั้นก็ฟังบ้าง อ่านบ้าง หรือดูทีวีบ้าง ก็ไม่เสียหายอะไรครับพี่น้อง


ทีนี้ เราลองมาใช้ความรู้ทางดาราศาสตร์ มาพิจารณาข้อความในโจทย์กันนะครับ ว่าข้อใดเหมือนเดิมระหว่างช่วงเวลา 19.00 น. เมื่อเปรียบเทียบกับ 05.00 น.

 


ข้อ ก. ด้านที่ดวงจันทร์หันเข้าหาโลก

ดวงจันทร์หมุนรอบตัวเองด้วยอัตราเร็วพอๆกับการโคจรรอบโลกครับ ดังนั้น ดวงจันทร์จึงหันเพียงด้านเดียวเข้าหาโลกเสมอ คนบนโลกจึงไม่มีโอกาสเห็นอีกด้านหนึ่งของดวงจันทร์เลย หนังแนว SiFi หลายเรื่อง จึงมักสร้างให้มนุษย์ต่างดาวมาแอบตั้งฐานทัพที่ด้านนี้แหละครับ แต่ไม่ทันได้รุกรานโลกพระเอกของเราก็พบซะก่อนพอดีเกือบทุกเรื่อง (ฮา)

ช้อความในข้อนี้ จึงเป็นคำพูดที่ถูกต้องนะครับ

 

ข้อ ข. มุมทิศของดวงจันทร์

เนื่องจากโลกหมุนรอบตัวเองจากทิศตะวันออกไปตะวันตก และดวงจันทร์ก็โคจรรอบโลกไปทางทิศเดียวกับโลกด้วย แต่ดวงจันทร์โคจรช้ามากๆ โดยใช้เวลาประมาณ 1 เดือนจึงจะครบรอบ ดังนั้นในคืนหนึ่งๆ ดวงจันทร์จึงเคลื่อนที่ไปไม่กี่องศา ดังนั้น(อีกที) จึงเน้นการพิจารณาไปที่การหมุนรอบตัวเองของโลกนะครับ ซึ่งเป็นที่ทราบกันดีแล้วว่าคืนวันเพ็ญนั้น ดวงจันทร์จะอยู่ทิศตรงข้ามกับดวงอาทิตย์ ดังนั้น เมื่อดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้าไปทางทิศตะวันตก ดวงจันทร์ก็๋จะโผล่หน้ามาทางทิศตะวันออก และเมื่อค่ำคืนผ่านไปดาวจันทร์ก็ค่อยๆลอยข้ามขอบฟ้าไปทางทิศตะวันตก (จริงๆ แล้วดวงจันทร์ลอยอยู่เกือบจะนิ่งๆ แต่โลกหมุนรอบตัวเองต่างหากนะครับ) 

ดังนั้น การสังเกตดวงจันทร์ในเวลา 19.00 น. กับ 05.00 น. จึงจะเห็นดวงจันทร์คนละทิศครับ

ข้อความในข้อนี้ จึงเป็นข้อความที่ผิดนะครับ


ข้อ ค. มุมเงยของดวงจันทร์

มุมเงย ในที่นี้ ก็หมายถึงมุมที่วัดจากระดับขอบฟ้าแล้วเงยขึ้นไปเหมือนแบบที่เราเงยหน้าขึ้นนะครับ ซึ่งจากข้อ ข. ผมได้เล่าให้ฟังแล้วว่าในคืนวันเพ็ญดวงจันทร์จะลอยอยู่ตรงข้ามกับดวงอาทิตย์เป็ะเลย ดังนั้นในเวลา 19.00 น. คือเวลาที่ห่างจากเวลาดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้าที่ 18.00 น. ไป 1 ชั่วโมง ในขณะที่ในเวลา 05.00 น.  คือเวลาที่ก่อนดวงอาทิตย์จะขึ้นมาจากขอบฟ้าที่ 06.00 น. ไป 1 ชั่วโมงเช่นเดียวกัน ดังนั้นมุมเงยของดวงจันทร์ของทั้งเวลา 19.00 น. และ 05.00 น. ก็ต้องมีมุมที่เท่ากัน (แต่ทิศตรงข้ามกัน)

ข้อความในข้อนี้จึงถูกต้องครับ


พอมาถึงตรงนี้ ถ้าเราจะเหลือบดูข้อช้อยส์กันซักนิด เราจะพบได้ว่าข้อช้อยส์แต่ละข้อ ระบุข้อความที่ถูกเพียง 2 ข้อเท่านั้น ซึ่งเราก็พบแล้วว่าข้อความ 2 ข้อที่ถูกต้องคือข้อ ก. กับ ค. ดังนั้นก็เลือกตอบแบบโกงเล็กน้อยว่าข้อ 2. เป็นข้อความที่ถูกต้องอย่างแน่นอน โดยไม่ต้องไปพิจารณาข้อความข้อ ง. เลย


แต่นี่เป็นเฉลยฉบับแบบสารเสรี ก็เลยจะพาพ่อแม่พี่น้องพิจารณาข้อ ง. กันต่อเลยนะครับ...

 

ง. ระยะห่างระหว่างดาวพฤหัสบดีกับดวงจันทร์

เราทราบกันอยู่แล้วนะครับว่า ดวงจันทร์โคจรรอบโลกโดยใช้เวลาประมาณ 30 วัน ดังนั้นในคืนหนึ่งๆ เมื่อวัดระหว่างช่วงหัวค่ำกับช่วงก่อนรุ่งเช้าดวงจันทร์ก็จะเคลื่อนไปจากตำแหน่งเดิมเล็กน้อย ประมาณ 6 องศา ซึ่งในขณะที่ดาวพฤหัสที่อยู่ไกลออกไปมากๆ เคลื่นที่โครรอบดวงอาทิตย์แบบช้ามากๆ (ประมาณรอบละ 11 ปี) และด้วยความที่ดวงจันทร์อยู่ใกล้โลกมากกว่า ความเร็วสัมพัทธ์เมื่อเปรียบเทียบกับตำแหน่งจึงเห็นว่าดวงจันทร์จะเคลื่อนที่เร็วกว่า ดังนั้นอาจพูดกันง่ายๆ ว่าในคืนหนึ่งๆ ดวงจันทร์เป็นผู้เคลื่อนที่ในขณะที่ดาวพฤหัสอยู่นิ่งๆ ดังนั้นระยะห่างระหว่างดาวทั้งสองดวงเมื่อมองจากโลกจึงไม่เท่าเดิมครับพี่น้อง

ฉะนั้น การที่ข้อ ง. พูดว่าระยะห่างระหว่างดาวพฤหัสบดีกับดวงจันทร์จะเท่าเดิมจึงเป็นข้อความที่ผิดครับ


ดังนั้น ข้อความที่พูดถูกต้องคือข้อ ก. และ ค.

ซึ่งก็คือคำตอบข้อที่ 2. นั่นเองนะครับ


หมายเหตุ : รูปมือที่โจทย์ข้อนี้ให้มา เราไม่ได้เอามาใช้ประโยชน์เลยเนอะ แต่เอาเป็นว่าขอเล่าให้พ่อแม่พี่น้องฟังกันเล่นๆ ว่า ด้วยความที่เราไม่รู้ว่าดาวแต่ละดวงมีระยะห่างกันเท่าไร และยิ่งไม่รู้ว่าแต่ละดวงห่างจากเราเท่าไร การบอกระยะจึงนิยมบอกเป็นมุม โดยระบุว่าห่างกันกี่องศา ซึ่งอาจทำได้โดยใช้ประมาณการด้วยนิ้วมือก็ได้ครับ เช่น รูปที่โจทย์ให้มา จะวัดระยะได้ 15 องศาอย่างนี้เป็นต้น ซึ่งเด็กๆ ควรจะทราบไว้ทุกแบบนะครับ เพราะข้อสอบแข่งขันหลายแห่งเคยออกรูปมือมา แล้วถามดื้อๆ ว่ากี่องศา ก็มีบ่อยไป


เพิ่มคอมเมนต์ใหม่

รหัสป้องกันความปลอดภัย
รีเฟรช