.

.

ข้อสอบวิทยาศาสตร์ สสวท. ป.6 ปี 2560 ข้อที่ 44.

 

ข้อที่ 44.


เลี้ยงแบคทีเรีย A B และ C ในอาหารเลี้ยงเชื้อชนิดเดียวกัน และปริมาณแบคทีเรียเริ่มต้นเท่ากัน เมื่อเวลาผ่านไป 2 วัน ปรากฏผลการทดลอง ดังรูป



จากการทดลอง ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตคู่ใดคล้ายกับแบคทีเรียในจานที่ 4 และแบคทีเรียในจานที่ 5


  ตัวเลือก     ความสัมพันธ์คล้ายกับแบคทีเรียในจานที่ 4     ความสัมพันธ์คล้ายกับแบคทีเรียในจานที่ 5  
1 ไลเคน กาฝากกับต้นมะม่วง
2 มดดำกับเพลี้ยอ่อน ปูเสฉวนกับดอกไม้ทะเล
3 ดอกไม้กับผีเสื้อ ปลาเหาฉลามกับปลาฉลาม
4 เสือกับกวาง เห็บกับสุนัข

 

ข้อสอบข้อนี้ เป็นเรื่องที่ยากอยู่เหมือนกันนะครับ เพราะเราต้องวิเคราะห์กันก่อนว่าในจานที่ 4 และ 5 นั้น แบคทีเรียมีความสัมพันธ์กันอย่างไร แล้วเราก็ต้องรู้อีกว่าความสัมพันธ์ของสิ่งมีชวิตตามที่ระบุในคำตอบแต่ละข้อนั้นเป็นอย่างไร ไม่งั้นคงต้องอาศัยโชคในการเดาอย่างเดียวเลย...


เราลองมาทบทวนความรู้กันซักนิดนึงก่อนนะครับ


ความรู้ข้อที่หนึ่ง : เธอกับฉันแยกจากกันไม่ได้

ความสัมพันธ์แบบแรกคือ ภาวะพึ่งพา (mutualism) เป็นภาวะที่สิ่งมีชีวิตทั้งสองชนิดต่างก็ได้ประโยชน์จากกันและกัน หากแยกกันจะมีผลกระทบต่อการดำรงชีวิตของทั้งคู่ หรืออาจจะพูดว่าเป็นภาวะที่แยกจากกันไม่ได้ ยกตัวอย่างเช่น

     – ปลวกกับโพรโตซัวในลำไส้ของปลวก

     – สัตว์เคี้ยวเอื้องเช่นวัว ควาย กับแบคทีเรียในกระเพาะอาหาร
     – สาหร่ายกับราที่อยู่ร่วมกันเป็นไลเคนส์
     – แบคทีเรียไรโซเบียมกับพืชตระกูลถั่ว

 ภาวะพึ่งพาที่ต่างคนต่างได้ประโยชน์ อาจเขียนให้เข้าใจง่ายๆ โดยเขียนว่า +,+ ก็ได้ครับ


ความรู้ข้อที่สอง : อยู่ด้วยกันก็ดี จากกันก็ไม่เป็นไร

ความสัมพันธ์แบบอยู่ด้วยกันก็ดี จากกันก็ไม่เป็นไร เรียกว่าภาวะได้ประโยชน์ร่วมกัน (protocooperation) (+/+) จะเป็นภาวะที่สิ่งมีชีวิตทั้งสองชนิดต่างก็ให้ประโยชน์ซึ่งกันและกัน แต่ถ้าต้องแยกจากกัน ทั้งสองชนิดก็ยังคงสามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติแต่อาจไม่สะดวกสบายนัก ยกตัวอย่างเช่น

     – ดอกไม้กับแมลง

     – ควายกับนกเอี้ยง
     – มดดำกับเพลี้ย
     – ปูเสฉวนกับดอกไม้ทะเล


ความรู้ข้อที่สาม : ภาวะเกื้อกูล หรือภาวะอิงอาศัย

ความสัมพันธ์แบบถัดไปคือภาวะเกื้อกูล หรือภาวะอิงอาศัย (commensalism) (+/0) เป็นภาวะที่มีฝ่ายหนึ่งได้ประโยชน์แต่เพียงฝ่ายเดียว ส่วนอีกฝ่ายหนึ่งถึงจะไม่ได้แต่ก็ไม่เสียอะไร ยกตัวอย่างเช่น

     – ปลาฉลามกับเหาฉลาม

     – ไลเคนส์ที่เกาะบนเปลือกต้นไม้

     – กล้วยไม้หรือพลูด่างที่เกาะบนต้นไม้
     – นกทำรังบนต้นไม้
     – แร้งกับเสือ


ความรู้ข้อที่สี่ : ภาวะปรสิต 

ภาวะปรสิต (parasitism) (+/-) เป็นภาวะที่ฝ่ายได้ประโยชน์ที่เรียกว่า ปรสิต หรือตัวเบียน อาศัยอยู่ภายนอกหรือภายในฝ่ายที่เสียประโยชน์ที่เรียกว่า ผู้ถูกอาศัย (host) ยกตัวอย่างเช่น

     - ต้นกาฝากกับต้นไม้

     - หนอนกับผัก

     - พยาธิไส้เดือนกับคน

     - เห็บกับสุนัข

ภาวะปรสิตนี้ อาจสังเกตุจุดสำคัญได้ 2 จุดคือ

     - ตามปกติแล้วตัวปรสิตมักจะมีขนาดเล็กกว่าผู้ถูกอาศัย

     - ตามปกติผู้ถูกอาศัยมักไม่ตาย หรือหากจะตายก็ไม่ตายในทันทีนะครับ


ความรู้ข้อที่ห้า : ชีพหนึ่งพลี อีกชีพยัง

อีกความสัมพันธ์หนึ่งที่คล้ายๆกับภาวะปรสิตก็คือ ภาวะล่าเหยื่อ (predation) (+/-) ซึ่งเป็นความสัมพันธ์โดยมีฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ล่า  (predator)  และอีกฝ่ายหนึ่งเป็นเหยื่อ (prey) หรือเป็นอาหารของอีกฝ่าย ยกตัวอย่างเช่น

     - งูกับกบ

     - กวางกับเสือ

โดยภาวะล่าเหยื่อ จะมีจุดสังเกตุสำคัญ 3 จุด คือ

     - ในช่วงชีวิตหนึ่งของผู้ล่า ผู้ล่า 1 ตัว มักล่าเหยื่อได้มากกว่า 1 ตัว

     - ตามปกติผู้ล่ามักมีขนาดใหญ่กว่าเหยื่อ

     - เหยื่อที่ถูกล่ามักจะตายหรือเสียชีวิตทันที

แต่จุดสังเกตุตามที่ว่านี้เป็นสำหรับกรณีทั่วๆไปเท่านั้นนะครับ เพราะในบางกรณีก็ไม่ได้เป็นอย่างนั้น เช่น ค้างคาวดูดเลือดที่คอยแอบดูดเลือดวัว จะมีขนาดเล็กกว่า รวมทั้งไม่ได้ทำให้เหยื่อตายในทันทีแต่อย่างใด


นอกจากนี้ยังมีภาวะอื่นๆ อีก แต่สำหรับโจทย์ข้อนี้เราทบทวนกันแค่นี้ก่อนก็พอนะครับ...

 

ที่นี้ เรามาดูรูปที่โจทย์ให้มากันดีกว่า


เมื่อเวลาผ่านไป 2 วัน แบคทีเรียในจานแต่ละใบอ่านได้ว่า...

จานที่ 1 เลี้ยงเฉพาะ A : มีแบคทีเรีย A 2 ตัว

จานที่ 2 เลี้ยงเฉพาะ B : มีแบคทีเรีย B 2 ตัว

จานที่ 3 เลี้ยงเฉพาะ C : มีแบคทีเรีย C 4 ตัว แสดงว่าเพิ่มมากกว่า A กับ B นะครับ

จานที่ 4 เลี้ยง A กับ B : มีแบคทีเรีย A  6 ตัว แบคทีเรีย B 6 ตัว แสดงว่าอยู่ด้วยกันแล้วต่างคนต่างเพิ่มขึ้น แสดงว่าน่าจะเป็นภาวะได้ประโยชน์ร่วมกัน

จานที่ 5 เลี้ยง A กับ C : มีแบคทีเรีย A 6 ตัว แต่แบคทีเรีย C เพิ่มขึ้นตามปกติเท่ากับเลี้ยง C อย่างเดียว แสดงว่า A จะได้ประโยชน์จาก C แต่ C ไม่ได้-ไม่เสียอะไร แสดงว่าน่าจะเป็นภาวะอิงอาศัย ใช่ไหมครับ


ทีนีเราก็มาดูคำตอบแต่ละข้อกันว่า ใครมีความสัมพันธ์กันแบบไหนกันบ้าง...


  ตัวเลือก     ความสัมพันธ์คล้ายกับแบคทีเรียในจานที่ 4     ความสัมพันธ์คล้ายกับแบคทีเรียในจานที่ 5  
1 ไลเคน ---> พึ่งพา กาฝากกับต้นมะม่วง ---> ปรสิต
2 มดดำกับเพลี้ยอ่อน ---> ได้ประโยชน์ร่วมกัน ปูเสฉวนกับดอกไม้ทะเล ---> ได้ประโยชน์ร่วมกัน
3 ดอกไม้กับผีเสื้อ ---> ได้ประโยชน์ร่วมกัน ปลาเหาฉลามกับปลาฉลาม ---> อิงอาศัย
4 เสือกับกวาง ---> ล่าเหยื่อ เห็บกับสุนัข ---> ปรสิต

 

 เมื่อวิเคราะห์ได้อย่างนี้แล้ว เราก็ตอบได้แล้วใช่ไหมครับว่าคำตอบที่ถูกต้องที่สุดก็คือคำตอบข้อ 3. นั่นเอง

 



เพิ่มคอมเมนต์ใหม่

รหัสป้องกันความปลอดภัย
รีเฟรช